Blogs

De onderstaande blogs zijn gepubliceerd op de website bruggen-bouwen.nl

De zin en onzin van zelfsturende teams


De zin en onzin van zelfsturende teams

Laat u een kind van 12 jaar een auto besturen? Natuurlijk niet. U legt het kind uit dat je voor het besturen van een auto kennis, vaardigheden moet hebben. En dat het pas op een latere leeftijd in staat is om de complexiteit van het verkeer te begrijpen. En dat je dan pas, nadat je rijles hebt gehad en geslaagd bent, in staat bent om veilig deel te nemen aan het verkeer zonder jezelf en anderen in gevaar te brengen.
Dus u stuurt zelf.
Maar een fiets besturen? Dat kan een kind van 12 jaar al wel. Dan is het wel tot zelfsturing in staat. Dat komt omdat fietsen minder vaardigheden vereist dan autorijden.

En hoe is dat voor teams?

Wanneer is een team tot zelfsturing in staat in complexe situaties en wanneer kan een team al wel minder complexe taken zelfstandig uitvoeren?

Sigmund Freud (1856-1939) de man van de psychoanalyse, Eric Berne (1910-1970) de grondlegger van de Transactionele Analyse (TA) en Bruce Tuckman (1938-2016) de bedenker van de teamfasen, geven ons het volgende antwoord: mensen ontwikkelen zich in fasen. Iedere fase kent een behoefte, een probleem en een taak. Dit heet fasen contingentie. Als aan de behoefte is voldaan, als het probleem is opgelost en als de taak is geleerd, dan kom je in de volgende ontwikkelingsfase. En dat zou vooral volgens Tuckman, niet alleen voor mensen, maar ook voor teams gelden.

Of een team tot gedeeltelijke of volledige zelfsturing in staat is hangt dus af van de fase waarin het team zich bevindt. De vraag is dan: welke fasen zijn succesvol doorlopen en welke komen nog? Als kind heb je opvoeders voor nodig en als team heb je teamleiders nodig om dat adequaat te kunnen beoordelen. En je hoopt dat je opvoeders en later je teamleiders voldoende inzichten en didactische vaardigheden hebben om je daarin te begeleiden.

Progressie, regressie en fixatie

Er is sprake van een progressie als het team zich voorspoedig ontwikkelt.
Een regressie is een terugval naar een eerdere reeds doorlopen fase. Dit kan plaatsvinden na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een reputatieschending door een teamlid, door ziekte van een collega of een order die niet doorgaat.
Een fixatie is stilstand. Het team blijft dan hangen in een fase en komt daar niet meer uit. Dat kan gebeuren als de taak niet wordt geleerd, als het probleem niet wordt opgelost of als aan de behoefte niet wordt voldaan. Dit is bijvoorbeeld het geval als opvoeders te druk zijn met mijn eigen carrière en niet of onvoldoende toekomen aan de begeleiding van hun kinderen. Dat kan ook voor teams gelden bijvoorbeeld als de teamleider niet toekomt aan het begeleiden van het team. Dan kiezen we toch voor zelfsturing. Wel zo makkelijk en goedkoop.

Verwaarlozing

Zelfsturing kan dus ook een vorm van verwaarlozing inhouden. Ouders kunnen door gebrek aan tijd en energie kiezen voor een vrije opvoeding. Laat het kind zichzelf maar opvoeden, of laten broertjes en zusjes elkaar maar opvoeden. In feite is er dan sprake van een affectieve en/of pedagogische verwaarlozing.
Voor teams kan dat ook gelden. Als een organisatie kiest voor zelfsturende of zelforganiserende teams, zonder het team daartoe op te leiden, dan is dat een vorm van verwaarlozing. Dit kan leiden tot asociaal of antisociaal gedrag.

Parentificatie

Gelukkig nemen anderen vaak de rol van teamleider op zich. Dat zijn dan niet de formele maar de informele teamleiders. Een soort oudere broer of zus die de rol van de ouders op zich neemt. Parentificatie heet dat. Niet zo goed voor zo’n oudere broer of zus omdat die niet aan hun eigen ontwikkeling toe komen.
In een team zijn deze geparentificeerde, informele teamleiders afhankelijk van de acceptatie door de andere teamleden. Zij hebben geen formele taak, geen formele bevoegdheden en geen formele verantwoordelijkheden. Bovendien worden ze er niet voor betaald. Dat gaat dus al verder dan verwaarlozing en kan vormen aannemen van misbruik.

Dus zelfsturende team? Altijd doen!

Zelfsturing is prima, maar alleen op die gebieden waartoe het team in staat is. En daar kunnen ze dan trots op zijn. En eer is dan hun deel.
Maar laat een team geen zelfsturing doen op gebieden waartoe ze niet in staat zijn. Laat een kind geen auto besturen waar het niet voor opgeleid is en niet mee om kan gaan. Biedt een team in het begin een teamleider die eerst als mentor en daarna een coach optreedt. Niet een probleemgerichte coach. Dat leidt tot een zesjes cultuur. Maar een strategische, doelgerichte coach. Een coach van wie je als team niet hoeft te veranderen maar van wie je je als team verder mag ontwikkelen. Die je stimuleert en uitdaagt om je teamtalenten te ontwikkelen. Die je coacht tot excellentie en een positieve reputatie.

Strategisch coachen: niet probleemgericht, maar doelgericht.

Strategisch coachen is een vorm van doelgericht coachen. Met strategisch coachen spreek je het zelf oplossende vermogen van het team aan.
Je speelt met Play Mobil situaties na die complex zijn en je oefent als team in het ontwikkelen van inzicht, kennis en vaardigheden. Dat heet een scenario-training. Dit wordt o.a. toegepast bij brandweerteams, bij politieteams, bij management teams. Bij een scenariotraining mag je alles fout doen. Om te ervaren wat er dan gebeurt en om te leren hoe het dan wel moet.

Maarten Kouwenhoven is psycholoog en auteur van meer dan 40 publicaties in binnen en buitenland. Hij is o.a. de auteur van het Handboek Strategisch Coachen (2007) en het Handboek Reputatiekunde (2017). Hij is directeur van Kouwenhoven Opleidingen, oprichter van de Reputatie Academie Nederland en opleider in de Transactionele Analyse, in Strategisch Coachen en in het vak reputatiekunde.


Eerder verschenen blogs


administratorBlogs

Probeer Covide kosteloos uit

 

Je kan meteen beginnen in een online demo-kantoor.

Met behulp van onze uitgebreide Cursus Handleiding en persoonlijk contact vind je snel je weg.

 

>>  Gratis uitproberen?